December 26, 2017

آموزش

آموزش

تعریف سلول های بنیادی

سلول های بنیادی پایه تکثیر و گسترش سلولی در تمامی موجودات پرسلولی هستند. این سلول ها توانایی تکثیر و خودنوسازی داشته و به انواع سلول های بافت های مختلف تمایز می یابند. اولین مرحله وجود سلول های بنیادی در حیات موجودات در بلاستوسیت دوره جنینی است و پس از آن در طول زندگی در انواع بافت های بدن حضور داشته و در صورت آسیب سلول ها تکثیر شده و به سلول های بافت مورد نظر تمایز می یابند.

سلول های بنیادی با توجه به توانایی آنها در تبدیل و تمایز، به انواع گوناگون همه توان، پرتوان، چند توان، و تک توان طبقه بندی می شوند.

سلول های همه توان Totipotent: سلول هایی هستند که قادرند خودنوسازی (یعنی تولید یک سلول نظیر خود) می توانند نه تنها تمام سلول های تمایز یافته بدن را بسازند، بلکه قادرند سلولهای تشکیل دهنده پرده های خارج جنینی، کیسه زرده و جفت را تولید کنند.

  • یک نوع کرم پهن به دلیل وجود سلول های بنیادی خاص در بدنش، قادر است اگه به صد قطعه هم تقسیم شود هر قطعه یک کرم کامل و سالم را پدید آورد که این سلول های بنیادی همان سلول های بنیادی پرتوان هستند.

سلول های پرتوان Pluripotent: سلوهایی هستند که علاوه بر قابلیت خودنوسازی (یعنی تولید یک سلول نظیر خود)، می توانند انواع سلول تمایز یافته بدن را تولید کنند. یعنی بتوانند همه 200 نوع سلول بدن انسان را چه بنیادی و چه غیر بنیادی بسازند.

  • سلول های بنیادی پرتوان، بخاطر این که قادرند به طور نامحدود در آزمایشگاه زنده بمانند و تکثیر شوند و همچنین از این جهت که می توانند انواع سلول های دیگر را بسازند، کاربردهای زیست-پزشکی دارند.

سلول های چند توان Multipotent: سلول های بنیادی چند توان سلولهایی هستند که علاوه بر قابلیت خودنوسازی (یعنی تولید یک سلول بنیادی دیگر مثل خود)، می توانند بسته به شرایط محیطی، چند نوع یا چندین نوع سلول تمایز یافته (یعنی غیر بنیادی) مختلف را تولید کنند.

  • به عنوان مثال، سلول های بنیادی خونساز از جمله سلول (Hematopoietic Stem Cells) های بنیادی چندتوان هستند چون علاوه بر خود، می توانند چند نوع سلول تمایز یافته متفاوت را بسازند. برخی از سلول های تمایز یافته که توسط سلول های بنیادی خونساز تولید می شوند، عبارتند از: گلبول قرمز خون، نوتروفیل، بازوفیل، منوسیت و…..

سلول های تک توان Unipotent : سلولهای بنیادی تک توان سلول هایی هستند که علاوه بر قابلیت خودنوسازی (یعنی تولید یک سلول بنیادی دیگر مثل خود)، می توانند فقط یک نوع سلول تمایز یافته را تولید کنند.

  • به عنوان مثال، سلول های بنیادی اسپرماتوگونیال (Spermatogonial Stem Cells) از جمله سلول های بنیادی تک توان هستند چون علاوه بر خود، فقط می توانند یک نوع سلول تمایزیافته (یعنی اسپرم) را بسازند.
  • همچنین سلولهای بنیادی ماهیچه ای موسوم به سلول های ماهواره ای (Satellite cells) این گونه اند، چون علاوه بر خود، فقط می توانند سلول های ماهیچه ای بسازند.

سلول های بنیادی جنینی: این سلول ها از توده سلولی داخلی بلاستوسیت، 3 تا 5 روز بعد از تشکیل تخم، به دست آمده و قادرند به انواع سلول های مختلف بدن یک موجود تبدیل شوند. این سلول ها تحت شرایط مناسب، به طور نامحدود رشد و تکثیر می یابند. سلول های بنیادی جنینی پر توان هستند، بدین معنی که می تواند منجر به تشکیل انواع رده های سلولی بدن شوند. این سلول ها منبع با ارزشی جهت درمان بیماری ها محسوب می شوند.

سلول های بنیادی بزرگسالان: این سلول ها از سلول های بنیادی جنینی تکامل یافته تر هستند و قادرند به انواع سلول های مختلف بافت خاص یا اعضای بدن تبدیل شوند. این سلول ها وظیفه ی جایگزینی مداوم سلول های از بین رفته با سلول های جوان را بر عهده دارند.

این سلول ها فقط قادرند به سلول های بافت هایی که در آن قرار دارند تبدیل شوند. برای مثال، سلول های بنیادی تشکیل دهنده کبد قادرند به سلول های بافت کبد تبدیل شوند و قادر نیستند به سلول های بافت قلبی تبدیل شوند.

سلول های بنیادی بند ناف: بند ناف از محصولات زایمانی است که بعد از تولد نوزاد دور ریخته می شود. درحالیکه خون بند ناف غنی از سلول های بنیادی است. این سلول ها همانند سلول های خونساز حاصل از مغز استخوان، توانایی بالایی در درمان بیماری های خونی و سرطان دارند.

سلول های پرتوان القایی: سلول هایی هستند که در آزمایشگاه مهندسی شده و همانند سلول های بنیادی جنینی رفتار می کنند. این سلول ها با وارد کردن 4 ژن سلول های تک توان به سلول هایی مانند فیبروبلاست، به سلول های پر توان تبدیل می شوند. این امر موجب می شود تا محققان بتوانند از سلول های خود فرد، سلول های پرتوان القایی را ایجاد کنند که همانند سلولهای بنیادی رویانی قادرند به انواع سلول ها تمایز کنند. این روش به خصوص برای مطالعات آزمایشگاهی امری مفید است اما باید آزمون های زیادی جهت بررسی کارآمدی آن صورت گیرد تا بتوان به عنوان یک منبع سلول یا بافت به منظور درمان پزشکی مورد استفاده قرار گیرد.

ارزش سلولهای بنیادی: هر روزه، دانشمندان در سراسر جهان با انجام تحقیقات سلولی، با افزایش درک ما از بدن انسان و یافتن درمان های موثر و کارامد جهت درمان بیماری های جدید کمک شایانی به مردم جهان می کنند.